Rozliczenie 95/5 w telekomunikacji: jak to działa i po co

Kupujesz tranzyt IP, port w centrum danych albo łącze do kolokowanych serwerów i w ofercie pojawia się skrót 95/5. To najczęstszy w telekomunikacji sposób rozliczania pasma, ale rzadko ktoś tłumaczy go do końca. W tym tekście pokazujemy krok po kroku, jak liczy się 95. percentyl, skąd wzięła się ta metoda, kiedy jest korzystna i jak sprawdzić własny percentyl, zanim podpiszesz umowę.

Na czym polega rozliczenie 95/5

Rozliczenie 95/5 (inaczej: po 95. percentylu, po angielsku 95th percentile billing albo burstable billing) opiera się na próbkowaniu ruchu, a nie na liczeniu przesłanych danych. Działa to tak:

1. Operator co 5 minut zapisuje średnie wykorzystanie łącza w danym przedziale, osobno dla ruchu przychodzącego i wychodzącego. W miesiącu z 30 dniami daje to 8640 próbek na każdy kierunek.
2. Na koniec miesiąca układa próbki od największej do najmniejszej.
3. Odrzuca 5% najwyższych, czyli 432 próbki. To dokładnie 36 godzin.
4. Pierwsza próbka poniżej odrzuconych, czyli próbka numer 433, to wartość rozliczeniowa. Płacisz za nią tak, jakbyś przez cały miesiąc utrzymywał takie pasmo.

Wykres na okładce pokazuje przykładowy miesiąc: zwykły ruch dzienny w okolicach 150 Mbps i cztery epizody skoków do 400 i 600 Mbps. Wszystkie skoki trafiły do odrzuconych 5% próbek, więc wartość rozliczeniowa wyniosła 150 Mbps, a nie 600 Mbps.

Te same 8640 próbek po posortowaniu. Pierwsze 432 nie liczą się do rachunku, próbka numer 433 wyznacza wartość 95/5.

Innymi słowy: w każdym miesiącu masz 36 godzin ruchu szczytowego, który nie podnosi rachunku. Nie 36 godzin dziennie i nie 36 godzin na każdy skok, tylko 36 godzin łącznie.

Przykład liczony na konkretnych liczbach

Weźmy łącze z wykresu. Przez cały miesiąc ruch w ciągu dnia rośnie do około 150 Mbps, a nocą spada poniżej 60 Mbps. Do tego:

• w piątym dniu miesiąca premiera nowej usługi podniosła ruch do 450 Mbps na 3 godziny,
• w dwunastym dniu nocna kopia zapasowa trzymała łącze na poziomie 350 Mbps przez 4 godziny,
• w dziewiętnastym dniu jednorazowy skok do 600 Mbps trwał godzinę,
• w dwudziestym szóstym dniu wieczorny szczyt sięgnął 500 Mbps na 2 godziny.

Razem to 10 godzin ruchu wyraźnie powyżej normy. Pula odrzucanych próbek to 36 godzin, więc wszystkie skoki mieszczą się w niej i nie mają wpływu na rachunek. Pozostałe 26 godzin z puli zjadają najwyższe dzienne szczyty, a wartość rozliczeniowa ustala się na poziomie 150 Mbps.

Co by się stało, gdyby kopia zapasowa działała codziennie od 1:00 do 5:00? To 4 godziny dziennie, czyli 120 godzin w miesiącu. Pula 36 godzin wyczerpałaby się po dziewięciu nocach, a wartość 95/5 wzrosłaby do poziomu kopii, czyli 350 Mbps. Rachunek wzrósłby ponad dwukrotnie, choć średni ruch w miesiącu zmieniłby się nieznacznie.

Dlatego przy rozliczeniu 95/5 ważniejsze od tego, ile danych wysyłasz, jest to, jak długo i jak wysoko trwają Twoje szczyty.

Dlaczego telekomunikacja rozlicza się percentylem

Metoda wygląda na skomplikowaną, ale ma proste uzasadnienie i po stronie operatora, i po stronie klienta.

Operator wymiaruje sieć pod szczyt, nie pod sumę bajtów. Port 100 Gbps, łącze między miastami czy pojemność na punkcie wymiany ruchu kosztują tyle samo niezależnie od tego, ile danych przez nie przepłynie. Drogie jest pasmo, które musi być dostępne w godzinach największego ruchu. Rozliczenie percentylem odzwierciedla dokładnie ten koszt.

Krótkie skoki nie podnoszą rachunku. Klient nie musi kupować pasma pod jednorazowe zdarzenia: premierę, nagły wzrost zainteresowania, migrację danych. Wystarczy, że łącznie zmieszczą się w 36 godzinach.

Wartość jest przewidywalna. 95. percentyl zmienia się z miesiąca na miesiąc znacznie mniej niż wartość maksymalna, więc łatwo go prognozować i budżetować. Pojedyncza anomalia nie rozbija budżetu.

Wszyscy liczą tak samo. Metoda jest używana od czasów pierwszych narzędzi do monitoringu ruchu i stała się wspólnym językiem operatorów, punktów wymiany ruchu i dostawców tranzytu. Gdy ktoś mówi „95/5”, obie strony wiedzą, o czym mowa.

95/5, transfer czy stałe pasmo: porównanie

Model	Za co płacisz	Komu się opłaca	Na co uważać
Stałe pasmo (flat)	Za zamówioną przepustowość, niezależnie od użycia	Przy stabilnym, wysokim ruchu przez całą dobę	Płacisz za pasmo, którego nie używasz nocą i w weekendy
Po transferze	Za przesłane dane, zwykle za każdy TB	Przy małym albo nieregularnym ruchu	Duże wolumeny (kopie zapasowe, dystrybucja plików) szybko podnoszą rachunek
95/5	Za utrzymany szczyt po odrzuceniu 36 godzin w miesiącu	Przy typowym ruchu dziennym z krótkimi skokami	Regularne, długie szczyty (codzienne kopie, stałe transmisje) wchodzą do rachunku
Commit + 95/5	Za zadeklarowane minimum w niższej stawce plus nadwyżkę ponad nie	Gdy znasz swój typowy percentyl i chcesz niższej stawki	Niewykorzystany commit też jest płatny

W kolokacji w SkyPass sam wybierasz model: łącze rozliczamy według 95. percentyla albo według transferu. Szczegóły znajdziesz na stronie kolokacji serwerów.

Commit i nadwyżka

W umowach na tranzyt i kolokację 95/5 najczęściej łączy się z commitem, czyli zadeklarowanym minimum. Deklarujesz na przykład 100 Mbps i za tyle płacisz co miesiąc w niższej stawce za megabit. Jeśli Twój 95. percentyl wyniesie 134,76 Mbps, nadwyżka 34,76 Mbps zostanie doliczona według stawki za nadwyżkę. Jeśli wyniesie 80 Mbps, i tak płacisz za 100 Mbps.

Panel klienta SkyPass: wartość 95/5 w bieżącym i poprzednim miesiącu widzisz na bieżąco, razem z historią ruchu i linią 95/5 na wykresie.

Dobrze dobrany commit jest nieco poniżej Twojego typowego percentyla. Za wysoki oznacza płacenie za powietrze, za niski oznacza comiesięczną nadwyżkę w wyższej stawce. W panelu SkyPass wartość 95/5 w bieżącym i poprzednim miesiącu widzisz na bieżąco, a przy łączu i prądzie także to, ile zostało z commitu albo o ile został przekroczony. Nie trzeba czekać na fakturę, żeby wiedzieć, jak wygląda miesiąc.

Jak sprawdzić własny percentyl przed podpisaniem umowy

Nie musisz wierzyć operatorowi na słowo. Większość systemów monitoringu (LibreNMS, Zabbix, Grafana, Cacti) potrafi policzyć 95. percentyl z danych SNMP. Jeśli chcesz zrobić to ręcznie:

1. Zbierz próbki co 5 minut z interfejsu, przez który wychodzi ruch, osobno dla kierunków in i out.
2. Posortuj je malejąco i odrzuć 5% najwyższych.
3. Odczytaj pierwszą pozostałą wartość. Powtórz dla dwóch lub trzech miesięcy, bo jeden miesiąc może być nietypowy.

Przy okazji sprawdź w umowie cztery rzeczy:

• Który kierunek jest rozliczany. Najczęściej operator liczy percentyl osobno dla ruchu przychodzącego i wychodzącego, a do rachunku bierze wyższą wartość. Zdarzają się też umowy sumujące oba kierunki.
• Długość przedziału próbkowania. Standard to 5 minut. Dłuższe przedziały wygładzają szczyty, krótsze je uwypuklają.
• Czy jest limit burstu. Czasem pasmo powyżej commitu jest ograniczone, na przykład do prędkości portu albo do określonej wielokrotności commitu.
• Okres rozliczeniowy. Miesiąc kalendarzowy czy 30 dni od uruchomienia usługi.

Co z ruchem ataku DDoS

Atak DDoS potrafi wypełnić port do końca na wiele godzin. Jeśli taki ruch dociera na rozliczane łącze, liczy się do próbek jak każdy inny. Jeden kilkugodzinny atak zmieści się w puli 36 godzin, ale seria ataków w miesiącu już nie i wartość 95/5 skoczy do prędkości portu.

Przy ochronie SkyGuard ruch ataku zatrzymuje się w centrach scrubbingu w Warszawie i we Wrocławiu, a na Twoje łącze dociera wyłącznie czysty ruch. Na wykresie wykorzystania widzisz więc ruch użytkowników, nie atak. Jak działa filtracja, opisujemy na stronie ochrony DDoS SkyGuard.

Najczęstsze pytania

Czy 95/5 to to samo co „burstable billing”? Tak. Obie nazwy opisują rozliczenie po 95. percentylu: płacisz za utrzymany poziom ruchu, a krótkie skoki ponad niego są darmowe.

Ile godzin w miesiącu nie liczy się do rachunku? 5% miesiąca: 36 godzin przy 30 dniach i około 37 godzin przy 31 dniach.

Czy próbki in i out są sumowane? To zależy od operatora. Najczęściej percentyl liczy się osobno dla każdego kierunku i rozlicza wyższą wartość. Zapytaj o to przed podpisaniem umowy.

Czy rozliczenie po transferze jest tańsze? Przy małym lub nieregularnym ruchu zwykle tak. Przy dużych wolumenach i stabilnym ruchu dziennym 95/5 wychodzi korzystniej, bo nie płacisz za każdy przesłany terabajt.

Jeśli chcesz sprawdzić, który model będzie dla Ciebie korzystniejszy, napisz do nas. Spojrzymy na Twój profil ruchu i policzymy to razem.